تفاوت خودروی برقی با بنزینی چیست؟

در دهه‌ی اخیر، صنعت خودروسازی با بزرگ‌ترین تحول قرن خود روبه‌رو شده است؛ رقابت جدی میان خودروهای برقی و بنزینی. اگرچه در بسیاری از کشورهای جهان، ماشین‌های الکتریکی توانسته‌اند سهم قابل‌توجهی از بازار را به دست آورند، اما در ایران این موج تازه در حال شکل‌گیری است.

تفاوت خودروی برقی با بنزینی

ماشین برقی و بنزینی از بیرون ممکن است شبیه هم باشند، اما پشت فرمانشان یک داستان کاملاً متفاوت جریان دارد. تفاوت اصلی آن‌ها به منبع نیرو، نحوه حرکت، هزینه‌ها و تأثیر بر محیط‌زیست برمی‌گردد.

۱. بررسی موتور خودروی برقی و بنزینی

ریشه تمام اختلاف‌هایی که میان خودروهای برقی و بنزینی وجود دارد، به ساختار و نحوه کار موتور آن‌ها بازمی‌گردد.

موتور خودروی بنزینی

موتور بنزینی از نوع احتراق داخلی است و اجزای اصلی آن شامل پیستون، سیلندر، سوپاپ، شمع و … می‌شود. وظیفه این قطعات، اجرای فرایند احتراق برای آزادسازی انرژی نهفته در سوخت است. در این موتور، با سوزاندن ترکیب دقیق هوا و بنزین در سیلندرها، انرژی شیمیایی سوخت به انرژی مکانیکی (جنبشی) تبدیل شده و از طریق میل‌لنگ و سیستم انتقال قدرت، به چرخ‌ها منتقل می‌شود.

موتور خودروی برقی

موتور برقی هیچ فرایند احتراقی ندارد. انرژی آن از طریق باتری‌های پرظرفیت تامین می‌شود. یک واحد کنترل الکترونیکی (Controller) بر اساس نیاز لحظه‌ای خودرو، میزان انرژی الکتریکی را به موتور می‌رساند. موتور الکتریکی این انرژی را به قدرت چرخشی تبدیل کرده و مستقیماً از طریق گیربکس به چرخ‌ها منتقل می‌کند.

۲. عملکرد فنی خودروهای بنزینی و برقی

یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌های مقایسه خودروهای برقی و بنزینی، عملکرد فنی آن‌هاست. به‌طور کلی، خودروهای برقی در زمینه شتاب‌گیری عملکرد بهتری دارند. دلیل این موضوع را می‌توان در دو نکته مهم دانست:

1. گشتاور آنی در موتور برقی: موتورهای برقی قادرند از لحظه شروع حرکت، گشتاور کامل خود را در اختیار خودرو قرار دهند. این ویژگی باعث می‌شود خودروهای برقی در همان ثانیه‌های ابتدایی شتاب چشمگیری داشته باشند.

2. تاخیر در احتراق موتورهای بنزینی: در خودروهای بنزینی، فرایند احتراق زمان‌بر است و همین مسئله باعث کاهش شتاب اولیه می‌شود.

۳. تفاوت خودروی برقی با بنزینی از نظر مصرف سوخت و شارژ باتری

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های میان خودروهای برقی و بنزینی به هزینه‌های جاری و نحوه تأمین انرژی آن‌ها مربوط می‌شود.

خودروهای برقی به‌جای بنزین، از باتری‌های لیتیومی بزرگ استفاده می‌کنند که ظرفیت آن‌ها معمولاً بین ۵۰ تا ۶۰ کیلووات‌ساعت است. در شرایط استاندارد، این ظرفیت به خودرو این امکان را می‌دهد که با هر بار شارژ کامل، چیزی حدود ۴۰۰ کیلومتر مسافت طی کند. البته در ترافیک شهری و مسیرهای پر توقف، این عدد می‌تواند به حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلومتر کاهش پیدا کند.

۴. تاثیر شرایط جوی بر عملکرد خودروهای برقی و بنزینی

شرایط آب‌وهوایی یکی از عوامل مهمی است که می‌تواند عملکرد هر دو نوع خودرو را تحت تاثیر قرار دهد، گرچه میزان و نوع این تأثیر در خودروهای برقی و بنزینی متفاوت است.

خودروی بنزینی؛ حساسیت به سرما و گرما

در هوای سرد، موتورهای بنزینی گاهی هنگام استارت اولیه با مشکل روبه‌رو می‌شوند. به همین دلیل معمولاً نیاز است قبل از حرکت، چند دقیقه‌ای موتور درجا کار کند تا به دمای مناسب برسد. در هوای بسیار گرم نیز خطر داغ کردن موتور، به‌خصوص در مسافت‌های طولانی وجود دارد که می‌تواند به قطعات اصلی آسیب جدی وارد کند.

خودروی برقی؛ افت راندمان در سرمای شدید

ماشین‌های برقی هم، از تغییرات دما بی‌تأثیر نیستند. طبق آزمایش‌های خودروسازان، در دمای زیر منفی ۷ درجه سلسیوس، استفاده هم‌زمان از بخاری می‌تواند باعث اتلاف تا ۴۱ درصد انرژی باتری شود. این یعنی سرمای شدید باعث کاهش محسوس برد حرکتی خودرو می‌شود. گرمای هوا معمولاً اثر کمتری بر راندمان دارد، اما همچنان می‌تواند بخشی از انرژی ذخیره‌شده را هدر دهد.

۵. هزینه تعمیر و نگهداری

خودروهای برقی به دلیل داشتن قطعات کمتر در پیشرانه و گیربکس ساده‌تر نیاز کمتری به سرویس و تعمیر دارند. عمر باتری آن‌ها معمولاً بیش از ۱۰ سال است و بسیاری با گارانتی ۸ سال یا ۱۶۰ هزار کیلومتر عرضه می‌شوند. سیستم تهویه پیشرفته‌تر است، بنابراین خرابی بخاری و کولر کمتر اتفاق می‌افتد، هرچند تعمیر آن‌ها هزینه بالاتری دارد.

با این حال در ایران، قطعات یدکی محدود و تعمیرگاه‌های تخصصی کمتر هستند و دستمزد تعمیرکاران بالاتر است، بنابراین این موارد هنگام خرید خودرو برقی باید در نظر گرفته شوند.

۶. تفاوت خودرو برقی و بنزینی از نظر ایمنی

ایمنی خودرو تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد، اما مطالعات جهانی نشان می‌دهد که در تصادفات، خودروهای برقی معمولاً ایمن‌تر از بنزینی‌ها هستند.

۷. تفاوت خودروی برقی و بنزینی از نظر آلایندگی

خودروهای برقی به عنوان وسایل نقلیه پاک شناخته می‌شوند، زیرا هیچ گاز آلاینده‌ای تولید نمی‌کنند و نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا، به‌ویژه در کلان‌شهرهایی مانند تهران دارند. خودروهای بنزینی با وجود پیشرفت‌های متعدد، هنوز یکی از منابع اصلی آلودگی هوا هستند.

از نظر آلودگی صوتی نیز خودروهای برقی برتری دارند، چرا که صدای اگزوز و ارتعاشات موتور احتراق داخلی در آن‌ها وجود ندارد و بنابراین رانندگی آرام‌تر و کم‌صداتری ارائه می‌کنند.

۸. خطر تصادفات در خودرو برقی و بنزینی

در مورد خودروهای برقی، یکی از نگرانی‌های رایج احتمال انفجار باتری در زمان تصادف است. باتری‌های لیتیوم–یونی به‌شدت به دمای کاری حساس‌اند و عمر و عملکرد آن‌ها با دما ارتباط مستقیمی دارد.

• به همین دلیل، این باتری‌ها به کمک سیستم‌های مدیریت حرارتی (Battery Cooling/Heating System) مرتباً پایش و دمای آن‌ها کنترل می‌شود تا خطرات بالقوه کاهش یابد. با این حال، این نگرانی در ذهن بسیاری از خریداران باقی مانده است.

• در خودروهای بنزینی، همیشه خطر نشتی سوخت، آتش‌سوزی و انفجار مخزن بنزین وجود دارد که در شرایط تصادف به‌ویژه در سرعت‌های بالا، احتمال وقوع آن بیشتر می‌شود.

۹. تفاوت قیمت خودرو برقی و بنزینی

خودروهای برقی به‌طور معمول گران‌تر از بنزینی‌ها هستند؛ علت اصلی، هزینه بالای باتری و موتور برقی و تیراژ کم تولید است. در بسیاری از کشورها، دولت‌ها با معافیت مالیاتی و یارانه خرید، این فاصله را کاهش می‌دهند. در ایران نیز قیمت این خودروها بالاتر است، اما نبود تولید انبوه و محدودیت واردات باعث شده هنوز مشوق‌های مؤثر برای کاهش اختلاف قیمت اجرا نشود.

خودروی برقی یا بنزینی؟ کدام انتخاب بهتری است؟

انتخاب بین خودرو برقی و بنزینی به شرایط و اولویت‌های هر فرد بستگی دارد. خودروهای برقی از نظر شتاب‌گیری، هزینه انرژی، آلایندگی و ایمنی در تصادفات برتری دارند و راندمان بالاتر موتور و تجربه رانندگی آرام و کم‌صدا از دیگر مزایای آن‌هاست. نگهداری آن‌ها به دلیل تعداد کمتر قطعات موتور ساده‌تر است.

خودروهای بنزینی در برد حرکتی، حداکثر سرعت و دسترسی به قطعات یدکی مزیت دارند و در شرایط آب‌وهوایی سرد و مسیرهای طولانی عملکرد مطمئن‌تری ارائه می‌دهند. قیمت پایین‌تر و فراوانی تعمیرگاه‌ها و قطعات یدکی نیز نکته مثبت دیگر این خودروهاست.

به طور خلاصه، اگر دوستدار محیط‌زیست هستید و هزینه انرژی کمتر و شتاب بهتر برای‌تان اولویت دارد، خودرو برقی انتخاب مناسبی است. اما اگر به برد طولانی، سرعت بالا و سهولت تعمیر و تامین قطعات اهمیت می‌دهید، خودرو بنزینی گزینه بهتری خواهد بود.